دريافت كيفيت است بحس لمس به اين طريق كه اگر جلد ملموس مساوى كيفيت جلد لامس معتدل المزاج باشد در حرارت و برودت معتدل است و مخالف اين در هر كيفيت كه باشد مخالف معتدل المزاج است و غير معتدل زيرا كه لامس معتدل المزاج بعد از وضع تدبير جلد ملمس ادراك مىكند يا ابرد از جلد خود و يا ابيس و يا ارطب و يا الين و يا اصلب آنچه تعلق بحس لمسى دارد از كيفيات و چون بعضى كيفيات منفعله بحس لمس مدرك نمىشود و مثل رطوبت و يبوست و ادراك اين‌چنين مواقع بلوازم آن مىباشد چون صلابت را يبوست لازم است و لين را رطوبت هرآئينه چون لامس چنين لمس لين در جلد ادراك كند حكم به رطوبت جلد طوس خواهد كرد و اگر صلابت ادراك كند حكم به يبوست آن مىكند و ثانى دليل ماخوذه از لحم و شحم است زيرا كه كثرت لحم دلالت بر حرارت و رطوبت مىكند و آن عضو متّصف بتكاثف است كه آن عبارت از برهم نشستن اجزاى عضو است و بسيارى شحم و فربهى دلالت بر برودت و رطوبت مىكند و آن عضو متصف سستى و اتساع مسام و قلت لحم و شحم دلالت بر يبوست مىكند و قلت فربهى و شحم دلالت بر حرارت و قلت لحم يا كثرت شحم دلالت بر افراط رطوبت مىكند و اقصف و انحف ابدان كه مراد به آن لاغرى و خشكى بدنست و ابدان بارده يابسه‌اند و بعد از آن ابدان حاره و يابسه‌اند و بعد از آن يابس فقط و بعد از آن حار فقط و درين مقام سوال وارد است كه بدن مركب چون تواند كه متصف بمزاج مفرد خواه كيفيت فاعله باشد و خواه كيفيت منفعله و ثالث دلايلست كه ماخوذ از سعر و اين بر وجوه خمسه است و يكى ازين وجوه سرعت روئيدن اوست و اين سرعت دلالت بر يبوست مزاج صاحبش مىكند و اگر سرعت بكمال باشد دلالت بر حرارت و يبوست مىكند و بطور روئيدن و